Dementieklok met agenda: zo ziet oma wie er vandaag komt

Wat een dementieklok doet, en wat niet

Een dementieklok, ook wel kalenderklok genoemd, geeft de tijd, de dag van de week en de datum. De meeste laten ook het dagdeel zien: ochtend, middag, avond of nacht. De letters en cijfers zijn groot en hebben veel contrast, zodat je ze ook leest als je slecht ziet.

Dat klinkt eenvoudig, maar voor iemand met dementie is het veel waard. Gisteren en morgen worden moeilijke begrippen. Iets van gisteren kan voelen als jaren geleden, en een afspraak om twaalf uur kan betekenen dat je moeder om negen uur al met haar jas klaarzit. Een klok die zegt dat het dinsdagmiddag is, geeft houvast.

Wat een gewone dementieklok niet weet, is wie er komt. En dat is juist de vraag die vaak blijft terugkomen, aan de telefoon of bij de verzorging: komt er vandaag iemand? Wanneer komt Anja weer? Daarvoor heb je iets nodig waarop het bezoek staat, en iemand die het bijhoudt.

Dementieklok analoog of digitaal, op batterijen of netstroom

Een analoge dementieklok heeft gewone wijzers, met de dag en de maand in letters eronder. Een digitale dementieklok zet alles in tekst op een scherm: de dag, het dagdeel, de datum en de tijd. Kies wat je moeder gewend is. Wie haar hele leven op een wijzerklok heeft gekeken, leest die vaak nog het makkelijkst.

Let bij het kopen op een paar praktische dingen:

• Stelt de klok zichzelf gelijk? Klokken met een zogenaamde atoomfunctie hoeft niemand in te stellen, ook niet bij de overgang naar zomer- of wintertijd.
• Netstroom of batterijen. Een dementieklok op batterijen kun je overal ophangen, maar hij raakt een keer leeg en dan klopt er niets meer. Een klok aan het stopcontact heeft dat probleem niet, maar vraagt een snoer naar een plek waar ze hem goed ziet.
• Hoe fel is het scherm ’s nachts? Een digitale klok naast het bed kan de kamer verlichten. Kijk of hij ’s nachts dimt.
• Hoe groot is het? Zet de klok in gedachten op de plek waar hij komt, en kijk of je hem vanaf haar stoel of bed kunt lezen.

Waar koop je een dementieklok, en wordt hij vergoed?

Een kalenderklok koop je bij een thuiszorgwinkel of hulpmiddelenwinkel, of online, bijvoorbeeld bij bol.com. Ook tweedehands, via Marktplaats of een buurtapp, is er aanbod.

Reken niet op een vergoeding. Een dementieklok is een hulpmiddel dat je zelf regelt en zelf betaalt. Bij een duurder of elektrisch exemplaar is het de moeite waard om te letten op service en garantie.

Een dementieklok met agenda of herinneringen

Er zijn ook klokken die meer doen dan tijd en datum tonen. Zo’n dementieklok met agenda, soms geheugenklok genoemd, laat onder de datum zien wat er vandaag gebeurt: "11.00 uur koffie met Peter", "14.00 uur kapper". Bij sommige kan de familie de agenda op afstand bijwerken, via een app of de computer. Andere geven een geluidje of gesproken herinnering.

Stel voor je koopt deze vragen:

• Kan de agenda op afstand worden bijgewerkt? Niet alle geheugenklokken kunnen dat, en als je niet om de hoek woont, is dat de belangrijkste eigenschap.
• Is er een abonnement? Sommige klokken werken alleen met maandelijkse kosten.
• Wie houdt de agenda bij? Een agenda die op maandag nog klopt en op vrijdag niet meer, geeft meer onrust dan geen agenda.
• Hoe klinkt een herinnering? Een piep op een onverwacht moment kan iemand met dementie laten schrikken. Probeer het eerst uit terwijl je erbij bent.

Een grote kalender, dagkalender of whiteboard

De eenvoudigste oplossing hangt al in veel huizen: een grote kalender. Hang er een naast het bed en een in de keuken, en streep elke dag af of verschuif een klemmetje, zodat hij altijd de datum van vandaag laat zien. Een whiteboard of magneetbord met de dagen van de week werkt net zo goed voor de planning van de week. Schrijf erop wie er komt, en bespreek het samen als je er bent.

Een daginzicht-agenda is een dag kalender die je opengeslagen op een vaste plek neerlegt. Je ziet alleen vandaag, ingedeeld in ochtend, middag en avond. Dat is overzichtelijk voor wie een hele week al te veel informatie vindt.

Het voordeel van papier is dat er niets aan kapot kan en dat je moeder het kent. Het nadeel: iemand moet het ter plekke bijwerken. Woont ze in een verpleeghuis, vraag dan of de verzorging dat wil doen, of spreek af dat elke bezoeker het voor de komende dagen aanvult.

Een tablet als digitale kalender voor dementie

Een tablet op een standaard kan dienen als digitale kalender voor iemand met dementie: een scherm dat altijd aanstaat en dat de familie op afstand bijwerkt. Dan hoeft er niemand ter plekke iets op te schrijven.

In Wie Gaat Er Op Bezoek maakt de beheerder van de familie daarvoor een aparte link voor een scherm op de kamer. Er is geen wachtwoord en geen account voor nodig. Het scherm laat de naam van je moeder zien en daaronder vandaag en de zes dagen erna. Per dag staat wie er komt en hoe laat, met de voornaam in grote letters. Bovenaan staan "Vandaag" en "Morgen", en een dag zonder bezoek zegt "nog niemand". Plant je broer thuis een bezoek, dan staat het binnen een paar minuten op het scherm.

Wees eerlijk over wat het niet doet. Er staat geen klok op, dus het vervangt de dementieklok niet: zet ze naast elkaar. Afspraken bij de huisarts of de kapper en dagen dat ze niet thuis is, staan er niet op, en foto’s ook niet. En het werkt alleen met stroom en wifi. Gaat de tablet de kamer uit, vernieuw dan de link, zodat het oude scherm stopt.

Dementieklok met agenda, kalender of scherm: wat past bij welke fase?

Dementie wordt vaak verdeeld in een vroege fase, een middenfase en een late fase. De grenzen zijn niet scherp en de ziekte verloopt bij iedereen anders, maar als richtlijn helpt het.

• Vroege fase. Oriënteren in de tijd wordt lastiger, en nieuwe dingen leren bedienen ook. Kies dus iets wat niets vraagt: een kalenderklok, een kalender zoals ze die altijd had, of een tablet met een weekoverzicht dat vanzelf verandert. Een hele week lezen lukt vaak nog.
• Middenfase. Iemand vergeet meer en herhaalt vaker. Een week wordt veel. Een dementieklok die het dagdeel toont en een daginzicht-agenda met alleen vandaag sluiten daar beter bij aan. Op een scherm is "Vandaag" bovenaan dan het deel dat telt.
• Late fase. Lezen en praten worden moeilijk, en een klok of agenda zegt haar minder. Wat blijft werken, is aanwezigheid: je stem, muziek, een hand. De planning is in deze fase vooral voor de familie en de verzorging, zodat er regelmatig iemand is.

Zo zet je de klok of het scherm goed neer

Een goed hulpmiddel op de verkeerde plek doet niets. Deze punten maken het verschil:

• Eén vaste plek, in het zicht vanuit de stoel en vanuit bed. Verplaats het daarna niet meer.
• Groot en rustig. Grote letters, veel contrast, geen andere informatie eromheen.
• Geen meldingen of geluiden. Zet op een tablet alle meldingen uit, anders verschijnt er ineens een appje van de bank.
• Stroom. Laat een tablet altijd aan de lader staan en zet de automatische schermvergrendeling uit.
• Eén scherm, vastgezet. Met Begeleide toegang op een iPad of App vastzetten op Android blijft de kalender open staan, ook als er per ongeluk op wordt gedrukt.
• Wifi. Vraag op de afdeling of er wifi voor bewoners is, en of het signaal op de kamer goed genoeg is.
• Overleg met het team. Vraag of de verzorging het ziet zitten, of ze hem ’s nachts wil dimmen of omdraaien, en wie er iets doet als het scherm op zwart staat.

Mijn moeder met dementie belt steeds: wanneer komt er iemand?

Veel families kennen het: je moeder belt vijf keer op een ochtend met dezelfde vraag. Dat komt doordat ze niet meer weet dat ze net al heeft gebeld. Het is geen onwil. Zeggen dat ze al tien keer heeft gebeld, helpt dus niet; het leidt alleen tot een discussie die zij niet kan winnen en jij niet wilt voeren.

Kijk liever naar wat erachter zit. Verveelt ze zich? Is ze eenzaam of onrustig? Wil ze even een bekende stem horen? Wat helpt, hangt daarvan af:

• Geef steeds hetzelfde, korte antwoord, en zeg erbij dat je er zin in hebt: "Ik kom donderdagmiddag, ik verheug me erop."
• Leg of hang een grote agenda of weekplanner neer waarin staat wanneer er iemand komt, of zet een scherm neer dat dat vanzelf laat zien. Dan kan ze het zelf nakijken, ook als jij niet opneemt.
• Schrijf het antwoord op een kaartje dat bij de telefoon ligt.
• Spreek met de familie en vrienden een belcirkel af, zodat zij vaker gebeld wordt in plaats van zelf te bellen. Een vast belmoment per dag geeft haar ook iets om naar uit te kijken.
• Bij verveling: vraag de verzorging de radio aan te zetten als het bezoek weggaat, of kijk met de casemanager dementie naar meer dagbesteding.
• Neem je een keer niet op, voel je dan niet schuldig. Spreek een vriendelijke voicemail in dat je later terugbelt. Dan hoort ze toch je stem.

Veelgestelde vragen hierover