Wat doe je tijdens een bezoek? Activiteiten met ouderen in het verpleeghuis

Activiteiten met ouderen in het verpleeghuis: samen doen in plaats van praten

Als praten moeilijker wordt, wordt een bezoek al snel een reeks vragen met korte antwoorden. Iets samen doen haalt die druk weg. Naast elkaar zitten, fruit schoonmaken, een puzzel leggen of wat lezen geeft al een gevoel van verbondenheid, zonder dat er een gesprek hoeft te lukken.

Twee dingen om vooraf te weten. Het gaat niet om de prestatie. Samen genieten van een rondje door de tuin is belangrijker dan dat de puzzel af komt. En het moet niet te moeilijk zijn, maar ook niet te makkelijk. Iets wat mislukt, frustreert. Iets wat voor kinderen bedoeld lijkt, kan voelen alsof je iemand als kind behandelt.

De aandacht van iemand met dementie wordt korter. Wissel een activiteit daarom af met momenten van niks doen, en stop als het genoeg is. Wil je moeder vandaag niet, dan lukt het de volgende keer misschien wel.

Activiteiten met ouderen binnen: aan tafel en op de kamer

De meeste bezoeken spelen zich af op de kamer of in de huiskamer van de afdeling. Deze activiteiten om met ouderen te doen passen op een tafeltje:

• Een fotoalbum doorbladeren. Vertel rustig wat je ziet; soms benoemt ze zelf iets.
• De krant of een tijdschrift voorlezen, en er samen over praten.
• Sorteren: knopen, schroeven, wol of speelkaarten op kleur.
• Vouwen: theedoeken, sokken of de schone was.
• Een lade of de kledingkast opruimen.
• Handen verzorgen met lotion of een paar druppels geurende olie.
• Een brief of kaart aan een familielid schrijven, zij vertelt en jij schrijft.
• Bloembollen in een pot planten voor op de vensterbank.
• Samen een boodschappenlijstje maken voor wat je de volgende keer meeneemt.
• Een oud tv-programma kijken. ONS TV zendt beelden uit van de jaren veertig tot en met de jaren tachtig.

Creatieve activiteiten en spelletjes voor dementie

Creatieve activiteiten met ouderen werken het best als het resultaat er niet toe doet. Een collage over haar oude werk of hobby, versiering voor het raam bij het seizoen, ansichtkaarten maken van foto’s uit tijdschriften, of samen een stamboom van de familie tekenen. Het gaat om het samen bezig zijn, niet om een mooi eindproduct.

Bij spelletjes voor ouderen met dementie geldt hetzelfde. Een spel dat te moeilijk is, werkt niet. Een spel dat nog net lukt, geeft plezier en het gevoel dat iets goed gaat. Denk aan:

• Dammen, of een kaartspel dat ze vroeger speelde. Lukt het spel niet meer, dan kan de kaarten sorteren nog wel.
• Spreekwoorden of liedjes van vroeger afmaken: jij begint, zij maakt het af.
• Vragen uit een oude editie van Triviant.
• Een ballon naar elkaar overtikken. Dat kan ook zittend.
• Samen dingen noemen: hoofdsteden, bloemen, merken van vroeger.
• Op een tablet door Google Maps of Google Earth naar de straat waar ze opgroeide.

Muziek: het werkt vaak nog als woorden het niet meer doen

Het muzikale geheugen blijft bij veel mensen met dementie lang bewaard. Iemand die bijna niet meer praat, kan soms nog een heel lied meezingen. Muziek geneest niets en vertraagt de dementie niet, maar het kan iemand raken, en samen luisteren of zingen versterkt de band.

Weet je niet welke muziek ze mooi vindt? Zoek dan liedjes uit de tijd dat ze tussen de 15 en 25 jaar oud was: die blijven het langst hangen. Kijk ook naar de streek waar ze opgroeide, of naar de liederen uit de kerk. Houd er rekening mee dat de smaak kan veranderen.

Praktisch: een tablet laat ook de beelden bij een liedje zien, en een klein bluetooth-speakertje klinkt beter dan de tablet zelf. En dansen kan ook op een stoel.

Activiteiten met ouderen in het verpleeghuis, per fase van dementie

Welke activiteiten bij dementie in het verpleeghuis passen, hangt af van de fase. Dementie wordt vaak in drie fases verdeeld: de vroege fase, de middenfase en de late fase. De grenzen zijn niet scherp, maar het helpt om te kiezen. Kijk in elke fase naar wat iemand vroeger deed: een hobby, een beroep, vrijwilligerswerk. Wie secretaresse was, vindt een lade opruimen misschien leuk. Wie altijd kookte, helpt graag met boontjes doppen.

• Vroege fase. Er kan nog veel, als het maar niet te nieuw is. Een museum bezoeken: veel musea hebben rondleidingen voor mensen met dementie en hun naasten, die je vooraf reserveert. Samen koken of bakken, een spelletje zoals ze dat altijd speelde, een fiets- of autotocht naar een bekende plek.
• Middenfase. Dagelijkse handelingen worden moeilijker. Deel een taak op in kleine stapjes: eerst de aardappels pakken, dan de pan vullen, dan schillen. Houd het bij sorteren, vouwen, fotoalbums, muziek en korte wandelingen, en wissel af met rust.
• Late fase. Iemand kan zich minder goed uiten, maar reageert nog op aandacht en kan genieten van geuren, geluiden, muziek of een zacht dier. Dit zijn de belevingsgerichte activiteiten bij dementie: een handmassage, voorlezen om je stem, samen naar muziek luisteren, snoezelen met een voelkussen of in de snoezelkamer van het huis, of gewoon hand in hand zitten.

Naar buiten, ook bij warm weer

Naar buiten gaan is voor veel bewoners het hoogtepunt van de week, en overdag buiten zijn helpt ook om ’s nachts beter te slapen. Een korte wandeling, met de rolstoel of op een duofiets naar het park, de eenden voeren, een kinderboerderij of een terrasje. Vraag op de afdeling of er een rolstoel te leen is en of ze mee naar buiten mag.

Neem in de winter een warme deken mee. Voor activiteiten met ouderen bij warm weer gelden een paar vaste regels:

• Blijf binnen of in de schaduw tussen 12.00 en 15.00 uur, als de zon het felst is.
• Een hoed en zonnebrandcrème.
• Laat haar regelmatig drinken. Water en thee zijn goed; ook een waterijsje, meloen of komkommer levert vocht.
• Iemand met dementie zegt niet altijd dat ze het te warm heeft. Let op onrust, prikkelbaarheid of rode bultjes op de huid, en meld het bij de verzorging.

Activiteiten met ouderen en kinderen: de kleinkinderen mee

Kinderen vinden het soms moeilijk om bij iemand met dementie op bezoek te gaan, maar het is goed dat ze blijven komen. Leg vooraf uit wat dementie is, in woorden die bij hun leeftijd passen: een ziekte in het hoofd, niet besmettelijk, en oma doet niet expres anders. Vertel ook dat oma het bezoek fijn vindt, ook als het niet zo lijkt.

Geef ze iets te doen, dan hoeven ze niet stil op een stoel te zitten. Na een tijdje zijn kinderen vaak verrassend creatief:

• Samen een spelletje, of een wandeling met een frietje onderweg.
• Een kinderliedje van vroeger laten leren van opa of oma.
• Samen een prentenboek bekijken, of oma laten voorlezen als dat nog gaat.
• Een tekening maken voor aan de muur.
• Foto’s en filmpjes van oma van vroeger laten zien, zodat ze weten wie ze was.

Leuke vragen aan opa en oma, zonder overhoring

Vragen over vroeger kunnen een bezoek openbreken, zolang het geen overhoring wordt. Stel een open vraag, laat de stilte even staan, en ga verder als er niets komt. Als er wel iets komt, zeg dan alleen: "Vertel daar eens meer over." Deze vragen werken vaak ook voor kleinkinderen:

• Wat at je vroeger op zondag?
• Hoe ging je naar school, en met wie?
• Welk werk deed je het liefst?
• Welke liedjes zong je vroeger?
• Hoe hebben jij en opa elkaar ontmoet?
• Wat vind je van deze foto?

Spreid het over de week en schrijf op wat werkte

Wat de ene bezoeker ontdekt, weet de volgende meestal niet. De dochter merkt op maandag dat oma helemaal opleeft bij de liedjes van Wim Sonneveld; de kleinzoon komt op donderdag met een puzzel die niet aanslaat. Het is zonde als die ervaring bij één persoon blijft.

Schrijf daarom na afloop in een paar zinnen op wat jullie deden en hoe het ging. In Wie Gaat Er Op Bezoek staat daarvoor een dagboek naast de bezoekagenda, met ruimte voor een paar foto’s. De volgende bezoeker leest dan dat de muziek werkte en de puzzel niet. Voorkeuren veranderen ook: voetbal kijken was altijd favoriet, maar het lawaai van de tribunes maakt haar nu onrustig. Zulke dingen wil de rest van de familie weten.

Verdeel de activiteiten ook over de week, zodat niet elke bezoeker hetzelfde doet. Een week kan er zo uitzien:

• Maandag: dochter, fotoalbum en muziek van vroeger.
• Woensdag: kleindochter met haar zoontje, een prentenboek en een rondje door de tuin.
• Vrijdag: zoon, samen de krant doornemen en de was vouwen.
• Zondag: schoonzoon, met de rolstoel naar het park en koffie op het terras.

Veelgestelde vragen hierover