Kerst in het verpleeghuis: ophalen of op bezoek?

Ophalen of op bezoek: de eerlijke afweging

Het beeld van oma aan de eigen kersttafel is sterk, en vaak belangrijker voor de familie dan voor haar. Dat is geen verwijt. Het is wel de eerste vraag om jezelf te stellen: doe je het omdat zij het fijn vindt, of omdat jullie het graag willen?

Een dag weg uit het verpleeghuis kost veel energie. De rit, een ander huis, een volle tafel, andere geluiden. Wie op de afdeling vroeg eet en vroeg naar bed gaat, zit bij jullie om die tijd nog aan het hoofdgerecht. En het zwaarste deel komt aan het eind: moe de auto in, in het donker terug naar de afdeling.

Of het past, verschilt per persoon, en vaak weet je het pas als je het probeert. Doe dat dan niet voor het eerst op eerste kerstdag, maar op een gewone middag eerder in december. Deze vragen helpen bij de afweging:

• Kan ze de rit aan, en hoe komt ze de auto in en uit?
• Is er bij jullie een wc zonder trap ertussen, en redt ze die met de hulp die er is?
• Is er een rustige kamer waar ze even kan zitten of liggen als het te veel wordt?
• Hoe was ze de vorige keer dat ze een dag weg was, en vooral: hoe was ze de dag erna? De verzorging kan je dat vertellen.
• Als ze dementie heeft en naar huis wil: welk huis bedoelt ze? Soms is dat het huis van vroeger, en niet het jouwe.

Als je haar ophaalt: wat je regelt

Bespreek het ruim van tevoren met de afdeling, liefst al in november. Dit is het rijtje om samen langs te lopen.

• Hoe laat je haar ophaalt en terugbrengt, en welke maaltijden ze bij jullie eet. Dan houdt de afdeling er rekening mee.
• Medicijnen. Vraag welke er in die uren vallen en hoe het huis dat regelt. Geef niets extra en niets op eigen initiatief, ook niet met de beste bedoelingen.
• Incontinentiemateriaal voor de hele dag en een setje schone kleren. Vraag wat ze gewend is, zodat je het juiste bij de hand hebt.
• Hulpmiddelen: de rolstoel of rollator, de bril, het gehoorapparaat.
• Een telefoonnummer van de afdeling dat op de feestdag wordt opgenomen, voor als het niet gaat en jullie eerder terug willen.

Vervoer en de terugweg

Kan ze niet meer in een gewone auto, dan zijn er een paar wegen. Sommige verpleeghuizen hebben een rolstoelbus die familie tegen een vergoeding kan reserveren; vraag het, want lang niet elk huis heeft er een. Een taxi met rolstoelplek kun je ook zelf bestellen en betalen.

Dan de regiotaxi. Wie in een verpleeghuis woont, heeft daar meestal geen recht op, maar een gemeente kan een uitzondering maken als er geen alternatief is. Vraag het bij het Wmo-loket van de gemeente waar ze nu woont.

Rond de feestdagen rijdt de regiotaxi in veel regio’s met aangepaste tijden, en moet je ritten vaak eerder doorgeven dan normaal. Kijk in november al wat er in haar regio geldt. Voor ritten van meer dan 25 kilometer buiten de eigen regio is er Valys, als ze daar een pas voor heeft. Vraag die ruim voor december aan.

Plan de terugweg net zo zorgvuldig als de heenweg. Breng haar terug voordat ze op is, liefst vlak voor iets wat op de afdeling gebeurt, zoals het avondeten. Zeg gedag in de huiskamer in plaats van bij de deur, en treuzel niet: ga in één keer.

Twijfel je over een hele dag, dan is er een middenweg. Haal haar op voor de koffie of de lunch en breng haar terug voordat het donker wordt. Een paar uur die goed gaan, zijn meer waard dan een dag die aan het eind misloopt.

Kerst in het verpleeghuis zelf vieren

Blijft ze op de afdeling, dan is dat geen tweede keus. Voor wie snel moe of in de war raakt, is de eigen afdeling vaak de rustigste plek, en veel huizen doen er zelf iets aan: versiering, een kerstmenu, muziek.

Vraag in november wat er gepland staat, en vooral of familie mag aanschuiven bij het kerstdiner. Dat verschilt per huis. Soms is het alleen voor bewoners, soms is familie welkom als je je op tijd opgeeft en je eigen maaltijd betaalt. Geef je meteen op als het kan, en vraag op welke dag en hoe laat het is.

Vier je het op haar kamer, houd het dan klein. Neem iets mee dat bij kerst hoort en dat ze kent: de liedjes van vroeger, de koekjes die er altijd stonden, de geur van sinaasappel met kruidnagel. Laat de kaarsen thuis. Op de kamer mag vaak geen kaars branden, en een lampje op batterijen geeft hetzelfde licht.

Houd cadeaus klein. De kamer staat al vol, en een vest zonder naam hangt na één keer wassen zomaar bij iemand anders. Zet overal haar naam in, en kies iets om te gebruiken of samen te doen: een fijne handcrème, een fotoboekje met de namen bij de gezichten, een afspraak voor elke donderdag in januari.

Bij dementie: klein, kort en rustig

Feestdagen zijn druk, en voor iemand met dementie komt die drukte harder binnen. Veel mensen, veel geluid, veel dat anders is dan anders. Wat voor jullie gezellig is, kan voor haar vooral verwarrend zijn.

• Houd de groep klein. Twee of drie mensen tegelijk is genoeg; de rest komt op een ander moment.
• Zorg dat zij er als eerste is en laat de anderen één voor één binnenkomen. Dat is makkelijker te volgen dan een kamer die al vol zit.
• Zet haar naast iemand die ze vaak ziet, niet naast de neef die ze één keer per jaar spreekt.
• Zorg voor een plek om zich terug te trekken: haar eigen kamer, een stille hoek, even de gang op.
• Zet muziek op die ze kent. Een kerstlied van vroeger komt vaak binnen waar een gesprek dat niet meer doet.
• Overhoor haar niet. "Weet je nog wie dit is?" levert aan een volle tafel alleen maar stress op.

Spreid de familie over alle feestdagen

De valkuil met kerst is dezelfde als in elke week, alleen groter: iedereen wil op eerste kerstdag. Het gevolg is een middag met acht mensen in een kleine kamer, en daarna een week waarin niemand komt.

Kijk daarom naar de hele periode, van kerstavond tot het eerste weekend van januari. Zo zou dat eruit kunnen zien voor drie kinderen en een handvol kleinkinderen:

• 24 december: de dochter die dichtbij woont, een uurtje in de middag. Geen programma.
• Eerste kerstdag: de zoon en schoondochter schuiven aan bij het kerstdiner van het huis, als dat kan.
• Tweede kerstdag: twee kleinkinderen, ’s ochtends koffie, met foto’s van de achterkleinkinderen.
• 27 december: de andere dochter, die de kerstdagen zelf bij haar schoonfamilie is.
• 28 tot en met 30 december: elke dag iemand kort, ook als het twintig minuten is. Dit zijn de dagen die anders leeg blijven.
• Oudejaarsdag: iemand in de middag, met oliebollen.
• Nieuwjaarsdag: even langs om gelukkig nieuwjaar te wensen, of samen naar de nieuwjaarsbijeenkomst van het huis als die er is.
• De eerste week van januari: terug naar het gewone ritme, met twee vaste dagen.

Na de feestdagen, en wie er alleen zit

Rond 27 december wordt het stil. De bezoekers zijn weer thuis, de versiering gaat eraf, en januari is lang. Na een paar drukke dagen voelt die stilte groter dan in een gewone week.

Spreek daarom in december al af wie de eerste weken van januari gaat, en zet het in een gedeelde kalender. In Wie Gaat Er Op Bezoek zie je welke dagen nog leeg zijn, en kun je een seintje krijgen als er een paar dagen niemand is geweest. Dan valt een lege week op voordat hij voorbij is.

Kijk ook even om je heen op de afdeling. Niet iedereen krijgt met kerst bezoek; sommige bewoners hebben geen familie meer, of familie die ver weg woont. Een kaart voor de huiskamer, gedag zeggen tegen de buurvrouw van je moeder, een koekje als de verzorging zegt dat het mag. Het kost je weinig.

Veelgestelde vragen hierover