Wie Gaat Er Op Bezoek

Norovirus in het verpleeghuis: mag je op bezoek?

Er heerst norovirus in het verpleeghuis van je moeder, en de vraag is meteen: mag je nog op bezoek? Meestal wel, met een paar regels erbij. Hieronder staat wat een uitbraak betekent, wat de afdeling doet, wat jij als bezoeker doet, en hoe je het bezoek met de familie verzet zonder dat ze een week alleen zit.

Luuk de Bruin · bijgewerkt

Wat het norovirus is, en waarom het in een verpleeghuis zo snel rondgaat

Het norovirus is de bekendste veroorzaker van buikgriep. Het RIVM schat dat zo’n 2 miljoen Nederlanders per jaar buikgriep krijgen, en dat het bij ongeveer 900.000 van hen om het norovirus gaat. Je wordt plotseling misselijk, moet braken en hebt diarree, soms met koorts, hoofdpijn of buikkrampen.

Tussen besmetting en ziek worden zit meestal 12 tot 48 uur. Bij volwassenen gaat het na twee tot drie dagen vanzelf over. Bij ouderen kunnen de klachten langer aanhouden. Ernstige uitdroging is zeldzaam, maar kan bij ouderen met andere aandoeningen wel voorkomen, en is dan gevaarlijk als niemand het opmerkt.

Het virus is erg besmettelijk en verspreidt zich via ontlasting en braaksel, via handen en via alles wat met handen wordt aangeraakt. Daarom gaat buikgriep in een verpleeghuis, waar bewoners samen eten en dezelfde ruimtes delen, zo snel rond. Het norovirus komt het hele jaar voor, met een piek in de wintermaanden.

Wie het heeft gehad, is daarna maar kort beschermd. De weerstand geldt vooral voor dat ene type virus en is van korte duur, dus iemand kan het meerdere keren per jaar krijgen.

Mag je op bezoek bij een uitbraak van norovirus in het verpleeghuis?

In de meeste gevallen wel. Er is geen landelijke regel die bezoek bij een uitbraak verbiedt. Elk huis maakt zijn eigen bezoekregels. De organisaties van verpleeghuizen, verpleegkundigen, specialisten ouderengeneeskunde, cliëntenraden en Alzheimer Nederland hebben in 2022 wel samen vastgelegd wat daarbij het uitgangspunt is: bezoek blijft mogelijk, ook als er besmettingen zijn. Ze noemen dat "ja, mits".

Die "mits" betekent dat er bij een norovirusuitbraak in het verpleeghuis wel iets verandert. De landelijke richtlijn voor verpleeghuizen vraagt de afdeling om bezoek te beperken, vooral van kinderen onder de zes jaar, omdat die minder op hygiëne letten, en van bezoekers met een verminderde weerstand. Bezoekers die zelf braken of diarree hebben, wordt gevraagd weg te blijven. En wie wel komt, gaat na afloop meteen naar buiten: niet eerst langs het restaurant, het winkeltje of een andere afdeling.

Hoe streng het wordt, verschilt per huis en per afdeling. Vraag het dus na voordat je gaat. Een telefoontje naar de afdeling kost twee minuten; voor niets een uur rijden kost meer.

Mag een verpleeghuis bezoek weigeren?

Een huis mag bezoek beperken, maar moet daarbij de veiligheid afwegen tegen de kwaliteit van leven van de bewoners, per afdeling en waar het kan per bewoner. Een deur die voor iedereen dichtgaat, is daarbij niet het uitgangspunt.

Woont je moeder op een psychogeriatrische afdeling, bijvoorbeeld vanwege dementie, dan telt ook de Wet zorg en dwang mee. Die wet noemt het beperken van het recht op bezoek als een vorm van onvrijwillige zorg, waarvoor strikte regels gelden. Met vragen daarover kunnen jullie terecht bij de cliëntenvertrouwenspersoon.

Ben je het niet eens met een besluit, vraag dan eerst aan de teamleider of de specialist ouderengeneeskunde waarom het nodig is en voor hoe lang. Kom je er samen niet uit, dan kun je een klacht indienen. Elk verpleeghuis moet daar een klachtenregeling voor hebben.

Het protocol bij norovirus in het verpleeghuis: wat de afdeling doet

Bij het eerste vermoeden van een uitbraak begint de afdeling met extra maatregelen, zonder op de uitslag van het lab te wachten. Er wordt ontlasting van een paar zieke bewoners onderzocht, en een uitbraakteam met onder meer de specialist ouderengeneeskunde en een deskundige infectiepreventie beslist wat er nodig is, soms samen met de GGD.

Wat je daar als familie van merkt:

  • Zieke bewoners krijgen een eigen toilet of postoel, en hun kamer wordt gemarkeerd.
  • Bewoners blijven op de afdeling en doen niet mee aan activiteiten elders in het huis, zolang de afdeling gesloten is.
  • Medewerkers dragen handschoenen, een schort en een mondmasker als ze zieke bewoners verzorgen.
  • Medewerkers blijven op hun eigen afdeling, en soms worden zieke en gezonde bewoners in aparte groepen verzorgd.
  • Er staat geen fruitschaal, koektrommel of snoeppot meer in de huiskamer.
  • Er wordt vaker schoongemaakt en gedesinfecteerd, met een middel op basis van chloor.
  • Bij een grote uitbraak kan het huis tijdelijk geen nieuwe bewoners opnemen.

Isolatie bij norovirus in het verpleeghuis: wat het voor je moeder betekent

Isolatie klinkt zwaar, en voor je moeder kan het ook zo voelen. Is ze zelf ziek, dan houdt de afdeling haar zo veel mogelijk apart van de andere bewoners, met een eigen toilet of postoel. Is ze niet ziek maar woont ze op de afdeling met de uitbraak, dan gaan de activiteiten buiten de afdeling niet door en ziet ze minder mensen dan ze gewend is.

Juist in die dagen telt bezoek, of een telefoontje als bezoek even niet kan. Een paar dagen zonder activiteiten en met minder aanspraak duren lang, zeker voor wie dementie heeft en niet begrijpt waarom alles ineens anders gaat.

Is ze zelf ziek, houd het bezoek dan kort. Help met drinken als ze dat wil: kleine slokjes, vaak. Merk je dat ze weinig drinkt, weinig plast of suf is, meld het dan meteen bij de verpleging.

De extra maatregelen stoppen niet op de dag dat de laatste zieke beter is. Volgens de richtlijn voor verpleeghuizen gaat het team er pas mee stoppen als de laatste zieke minstens 48 uur geen klachten meer heeft. Daarna volgt een grote schoonmaak van de kamers en de gemeenschappelijke ruimtes, en blijft iedereen nog een week extra alert op nieuwe zieken.

Is de uitbraak voorbij, laat dan niet de hele familie op de eerste dag komen. Een drukke middag na een stille week is vermoeiend, en daarna valt het weer stil. Spreid het bezoek over de week, en begin bij de dagen die tijdens de uitbraak het langst leeg bleven.

Als je gaat: handen wassen met zeep, handgel is niet genoeg

De belangrijkste maatregel tegen het norovirus is ook de simpelste: handen wassen met water en zeep. Handalcohol werkt onvoldoende tegen dit virus. Het flesje gel bij de ingang helpt tegen veel andere ziektekiemen, maar vervangt bij een norovirusuitbraak de wastafel niet.

Zo maak je je bezoek zo veilig mogelijk:

  • Blijf thuis als je zelf braakt of diarree hebt.
  • Laat kinderen onder de zes thuis zolang de uitbraak duurt.
  • Was je handen met water en zeep als je de afdeling verlaat, en ook nadat je haar hebt geholpen met eten of naar het toilet.
  • Ga na je bezoek rechtstreeks naar buiten, niet via het restaurant of een andere afdeling.
  • Neem geen trommel koekjes mee om op de afdeling rond te delen. Houd het bij iets lekkers voor haar alleen, en vraag even of dat mag.
  • Doe je haar was thuis? Was op minimaal 60 graden met een volledig programma, niet op eco of kort. Kan een kledingstuk niet op 60 graden, was het dan op minimaal 40 graden en droog het daarna in de droger of strijk het. Vervoer de vuile was in een dichte zak en was daarna je handen.

Zelf buikgriep gehad: wanneer mag je weer op bezoek?

Medewerkers van een verpleeghuis mogen volgens de richtlijn weer werken als ze 24 uur geen braken of diarree meer hebben gehad. Houd voor je bezoek minstens diezelfde termijn aan, en vraag de afdeling of zij liever wat langer wachten.

Ook daarna ben je nog niet helemaal virusvrij. Je ontlasting kan tot drie weken besmettelijk blijven. Was in die weken extra zorgvuldig je handen, zeker na het toiletbezoek en voordat je iets aanraakt wat zij gebruikt of eet.

Griep of corona in het verpleeghuis: bezoek bij luchtwegklachten

In de winter is het niet alleen buikgriep. Ook griep en corona gaan dan rond, en ook daarvoor heeft elk huis zijn eigen bezoekregels. Het advies van de Rijksoverheid is eenvoudig: blijf thuis als je klachten hebt die bij een luchtwegvirus passen, zoals hoesten, niezen, keelpijn of een loopneus.

Bewoners van een verpleeghuis krijgen elk najaar een gratis griepprik aangeboden, net als iedereen van 60 jaar en ouder. In 2026 krijgt iedereen die vóór 1 mei 2027 60 jaar is of wordt een uitnodiging. Hoor jij daarbij, haal hem dan in oktober of november, voordat het griepseizoen meestal begint. Dat beschermt in de eerste plaats jezelf, en wie niet ziek wordt, neemt het virus ook niet mee naar binnen.

Het bezoek verzetten zonder dat ze alleen zit

Een uitbraak zet de weekplanning van de hele familie op zijn kop. Het risico is dat iedereen voor zichzelf zijn bezoek afzegt, en dat er daardoor niemand komt, ook op dagen dat het wel had gekund. Of dat drie familieleden dezelfde ochtend de afdeling bellen met dezelfde vraag.

Spreek daarom af dat één iemand contact houdt met de afdeling. Die hoort wat er geldt en zet dat op één plek waar iedereen het leest. In Wie Gaat Er Op Bezoek kan dat als bericht in het dagboek: "Norovirus op de afdeling sinds dinsdag. Geen kinderen onder de zes mee, handen wassen met zeep, na afloop direct naar buiten."

Vraagt het huis om het bezoek een paar dagen uit te stellen, of is ze zelf ziek en spreken jullie af dat het even rustig blijft, meld die dagen dan als "niet thuis", met de reden erbij. Op die dagen kan niemand meer een bezoek inplannen, en wat al gepland stond, verzet je naar later. Bij elk bezoek zie je ook wie er meegaan, dus je ziet meteen of er kleinkinderen onder de zes op de planning staan.

Zo kan een week tijdens een uitbraak eruitzien, als het huis kort bezoek toestaat:

  • Maandag: de dochter belt de afdeling en zet de afspraken in het dagboek.
  • Dinsdag, 15.00 uur: zoon, twintig minuten. Handen wassen bij het weggaan, daarna direct naar buiten.
  • Woensdag: geen bezoek. Kleindochter belt om 11.00 uur, zoals afgesproken.
  • Donderdag, 16.00 uur: dochter, een half uur. Neemt schone was mee; de vuile gaat in een dichte zak mee naar huis.
  • Vrijdag: videobellen met de kleinkinderen, die deze week thuisblijven, als de afdeling daarbij kan helpen.
  • Zaterdag, 11.00 uur: schoonzoon, een half uur.
  • Zondag: geen bezoek, tenzij de afdeling de maatregelen dan al heeft opgeheven.

Veelgestelde vragen hierover

Mag je op bezoek als er norovirus in het verpleeghuis is?

Meestal wel. Er is geen landelijk bezoekverbod bij een uitbraak; elk huis maakt eigen regels, met als uitgangspunt dat bezoek mogelijk blijft. Wel vraagt de richtlijn om bezoek te beperken, vooral van kinderen onder de zes, om weg te blijven als je zelf klachten hebt, en om na afloop je handen te wassen en direct naar buiten te gaan.

Hoe lang duurt een norovirusuitbraak in een verpleeghuis?

Dat hangt af van hoeveel bewoners en medewerkers ziek worden. De afdeling stopt pas met de extra maatregelen als de laatste zieke minstens 48 uur klachtenvrij is. Daarna volgt een grote schoonmaak en blijft de afdeling nog een week extra alert.

Mag een verpleeghuis bezoek weigeren?

Een huis mag bezoek beperken, maar moet de veiligheid afwegen tegen de kwaliteit van leven van de bewoners, en liefst per afdeling of per bewoner beslissen. Voor bewoners die onder de Wet zorg en dwang vallen, zoals veel mensen met dementie, gelden extra regels. Ben je het niet eens met een besluit, dan kun je een klacht indienen bij het huis.

Hoe lang ben je besmettelijk met het norovirus?

Je bent het meest besmettelijk zolang je braakt of diarree hebt, maar je ontlasting kan daarna nog tot drie weken besmettelijk zijn. Medewerkers van een verpleeghuis mogen 24 uur na de laatste klachten weer werken. Houd voor je bezoek minstens dezelfde termijn aan en was daarna extra goed je handen.

Werkt handgel tegen het norovirus?

Onvoldoende. Tegen het norovirus is handen wassen met water en zeep de belangrijkste maatregel. Gebruik de gel bij de ingang gerust, maar was bij het weggaan ook je handen aan de wastafel.

Verzet het bezoek in één keer voor de hele familie

Meld de dagen zonder bezoek in de agenda, verzet wat al gepland stond en zet de afspraken van de afdeling in het dagboek. Gratis voor één ouder of grootouder, met zoveel familieleden als je wilt.

Verder lezen